Olejki eteryczne a olejki zapachowe – czym się różnią i które są lepsze?

Olejek eteryczny i olejek zapachowy mogą pachnieć podobnie, ale są zupełnie innymi surowcami. Różnią je pochodzenie, sposób produkcji, skład chemiczny, możliwości tworzenia zapachu i zastosowanie.

W BARPAGO preferujemy naturalne olejki eteryczne. Nie dlatego, że wszystko, co naturalne, automatycznie jest bezpieczniejsze. Powód jest inny: olejek eteryczny jest rzeczywistym surowcem roślinnym, a jego zapach wynika z naturalnej mieszaniny wielu substancji obecnych w konkretnej roślinie.

Dla nas ma to znaczenie podczas budowania kompozycji zapachowych.

Nie oznacza jednak, że olejek eteryczny będzie zawsze mocniejszy, trwalszy albo łatwiejszy w wykorzystaniu. W niektórych zastosowaniach syntetyczna lub mieszana kompozycja zapachowa może być bardziej przewidywalna i wydajna.

Najpierw trzeba więc odpowiedzieć na ważniejsze pytanie: co właściwie znajduje się w obu rodzajach olejków?

Olejek eteryczny a zapachowy – najważniejsze różnice

Cecha	Olejek eteryczny	Olejek zapachowy
Pochodzenie	Surowiec otrzymywany z materiału roślinnego	Kompozycja przygotowana w celu uzyskania określonego zapachu
Skład	Naturalna mieszanina wielu lotnych związków obecnych w roślinie	Może zawierać substancje syntetyczne, naturalne lub połączenie obu
Sposób powstawania	Najczęściej destylacja parą wodną lub tłoczenie	Komponowanie wielu substancji zapachowych
Powtarzalność	Może zmieniać się pomiędzy partiami	Zwykle bardzo wysoka
Dostępna paleta zapachów	Ograniczona surowcami występującymi w naturze	Praktycznie nieograniczona
Intensywność w świecy	Zależna od konkretnego olejku i receptury	Może być projektowana specjalnie do świec
Złożoność surowca	Naturalnie wynika ze składu rośliny	Projektowana przez perfumiarza lub producenta
Aromaterapia	To właśnie olejki eteryczne są wykorzystywane w aromaterapii	Typowy olejek zapachowy nie jest olejkiem aromaterapeutycznym
Bezpieczeństwo	Zależy od konkretnego olejku, stężenia i sposobu stosowania	Zależy od składu, stężenia i sposobu stosowania
Cena	Często wyższa i silnie zależna od rośliny	Zwykle łatwiej kontrolować koszt surowca

Największy błąd polega więc na traktowaniu określeń „eteryczny” i „zapachowy” jako dwóch nazw tego samego produktu.

Czym właściwie jest olejek eteryczny?

Olejek eteryczny jest skoncentrowaną mieszaniną lotnych substancji pochodzących z rośliny.

Może pochodzić z:

• kwiatów,
• liści,
• owoców i ich skórek,
• drewna,
• kory,
• korzeni,
• nasion,
• pędów,
• innych części roślin zawierających substancje aromatyczne.

Nie jest więc pojedynczą substancją chemiczną.

Jeden naturalny olejek może zawierać dziesiątki, a nawet znacznie więcej różnych składników występujących w zmiennych proporcjach. To między innymi terpeny, alkohole, estry, aldehydy, ketony i inne związki lotne.

Właśnie dlatego zapach naturalnego surowca jest często bardziej skomplikowany, niż sugerowałaby jego nazwa.

Olejek lawendowy nie pachnie wyłącznie „lawendą”. W jego profilu występuje wiele związków tworzących razem charakterystyczną kompozycję.

Jak otrzymuje się olejki eteryczne?

Jedną z najważniejszych metod jest destylacja parą wodną.

Para przechodzi przez materiał roślinny i przenosi lotne związki aromatyczne. Po schłodzeniu mieszanina ulega kondensacji, a fazę olejkową można oddzielić od wody.

W ten sposób otrzymuje się wiele popularnych olejków, między innymi lawendowy.

Inaczej wygląda pozyskiwanie części olejków cytrusowych. W tym przypadku wykorzystuje się również mechaniczne tłoczenie skórek owoców.

International Fragrance Association klasyfikuje olejki eteryczne jako tzw. natural complex substances, czyli naturalne substancje złożone. W swojej nomenklaturze rozróżnia także poszczególne metody ich otrzymywania, między innymi tłoczenie oraz destylację parą wodną. Nomenklatura naturalnych substancji złożonych IFRA.

Naturalny olejek nie zawsze pachnie identycznie

To jedna z właściwości naturalnych surowców, o której mówi się zdecydowanie zbyt rzadko.

Skład olejku może zależeć między innymi od:

• odmiany rośliny,
• miejsca jej uprawy,
• warunków pogodowych,
• terminu zbioru,
• części wykorzystanej rośliny,
• sposobu pozyskiwania,
• późniejszego przechowywania surowca.

Dwie partie prawdziwego olejku eterycznego mogą więc nie być absolutnie identyczne.

Dla przemysłowej produkcji wymagającej perfekcyjnej powtarzalności jest to pewne utrudnienie. Z perspektywy pracy z naturalnym surowcem jest to natomiast jego rzeczywista cecha.

Czym są olejki zapachowe?

Określenie „olejek zapachowy” może być mylące, ponieważ taki produkt wcale nie musi być olejem w takim znaczeniu jak naturalny olejek eteryczny.

Najczęściej jest to gotowa kompozycja substancji zapachowych przygotowana tak, aby uzyskać konkretny aromat.

Może bazować:

• wyłącznie na substancjach syntetycznych,
• na składnikach naturalnych,
• na połączeniu obu grup.

Nie jest więc poprawne stwierdzenie, że każdy olejek zapachowy jest w 100% syntetyczny.

Międzynarodowe Stowarzyszenie Substancji Zapachowych IFRA wskazuje, że współczesne kompozycje zapachowe wykorzystują zarówno naturalne, jak i syntetyczne molekuły. IFRA wyjaśnia różnice dotyczące składników zapachowych.

Ogromną przewagą olejków zapachowych jest swoboda tworzenia aromatu

Roślina narzuca określony zestaw substancji.

W laboratorium ograniczenie to praktycznie znika.

Można więc stworzyć zapach:

• świeżego prania,
• morskiej bryzy,
• karmelowego deseru,
• skóry,
• dymu,
• konkretnego rodzaju perfum,
• abstrakcyjnej kompozycji, która w przyrodzie w ogóle nie występuje.

Można również zbudować aromat przypominający konkretny naturalny surowiec, ale zaprojektowany tak, aby był bardziej powtarzalny albo lepiej zachowywał się w określonym produkcie.

Z punktu widzenia perfumiarstwa daje to ogromne możliwości.

Nie jest jednak tym samym, co wykorzystanie rzeczywistego olejku pozyskanego z rośliny.

Czy olejki eteryczne są lepsze od zapachowych?

W BARPAGO uważamy olejki eteryczne za lepszy wybór dla produktów, które sami chcemy tworzyć.

To świadoma preferencja, a nie stwierdzenie, że syntetyczna substancja zapachowa jest z definicji zła.

Naturalne olejki pozwalają nam pracować z rzeczywistymi surowcami roślinnymi i budować kompozycje na podstawie ich prawdziwego profilu aromatycznego.

Dlatego w naszych świecach sojowych stosujemy naturalne olejki eteryczne zamiast syntetycznych kompozycji zapachowych.

Dlaczego preferujemy olejki eteryczne?

1. Zapach wynika z rzeczywistego surowca

Jeżeli wykorzystujemy olejek z konkretnej rośliny, charakter zapachu wynika z naturalnie występującej w niej mieszaniny związków.

Nie próbujemy wyłącznie odtworzyć jej zapachu przy pomocy kilku wybranych molekuł.

2. Jeden olejek sam w sobie jest złożoną kompozycją

Naturalny olejek nie jest pojedynczą nutą.

Ma własną strukturę i charakter, które zmieniają sposób łączenia go z kolejnymi składnikami.

Podczas tworzenia zapachów trzeba więc patrzeć nie tylko na etykietę „lawenda”, „bergamotka” czy „cedr”, ale na zachowanie całej kompozycji.

3. Naturalne ograniczenia wymuszają świadome komponowanie

Przy syntetycznych substancjach zapachowych można praktycznie zaprojektować dowolny aromat.

Pracując z olejkami eterycznymi, trzeba korzystać z palety, którą rzeczywiście oferują rośliny.

To utrudnienie, ale właśnie ono jest jednym z powodów, dla których wybieramy tę drogę.

Tworząc zapach, łączymy olejki w strukturę odpowiadającą klasycznym zasadom perfumeryjnym – budując nuty głowy, serca i bazy. Więcej o samym procesie opisujemy w poradniku jak łączyć olejki eteryczne do świec.

4. Wiemy dokładniej, z jakim surowcem roślinnym pracujemy

W przypadku olejku eterycznego znaczenie ma nie tylko jego handlowa nazwa.

Liczą się również między innymi:

• nazwa botaniczna rośliny,
• wykorzystana część rośliny,
• metoda otrzymywania,
• skład charakterystyczny dla danego olejku.

To pozwala patrzeć na zapach jak na surowiec, a nie tylko gotowy aromat.

Naturalne nie oznacza automatycznie bezpieczniejsze

To bardzo ważne zastrzeżenie.

Nie zgadzamy się z podejściem, według którego produkt jest bezpieczny wyłącznie dlatego, że powstał z naturalnego surowca.

Olejek eteryczny również jest mieszaniną substancji chemicznych. Tyle że związki te zostały wytworzone przez roślinę, a nie zsyntetyzowane w laboratorium.

Bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od:

• konkretnego składu,
• stężenia,
• dawki,
• sposobu ekspozycji,
• zastosowania końcowego.

Tak samo wyjaśnia to IFRA: naturalne pochodzenie substancji samo w sobie nie oznacza, że jest ona bezpieczniejsza od odpowiednika syntetycznego. Patrz: Odpowiedzi IFRA dotyczące bezpieczeństwa substancji zapachowych.

Limonen i linalol pokazują, dlaczego pochodzenie nie wystarcza do oceny bezpieczeństwa

Limonen i linalol są naturalnie obecne w wielu olejkach eterycznych.

Pod wpływem tlenu mogą jednak ulegać utlenianiu. Powstające produkty utleniania mogą działać uczulająco u części osób.

Przegląd badań opublikowany w czasopiśmie Contact Dermatitis opisuje problem hydroksynadtlenków limonenu i linalolu jako istotny w diagnostyce alergii kontaktowych. Publikację można znaleźć w bazie PubMed.

To dobry przykład pokazujący różnicę między dwoma zdaniami:

„wolimy naturalne olejki eteryczne”

a

„naturalne olejki są zawsze bezpieczniejsze”.

Pierwsze może być świadomą decyzją dotyczącą produktu.

Drugie jest zbyt daleko idącym uproszczeniem.

Czy olejki eteryczne podlegają ograniczeniom IFRA?

Tak.

Czasami można spotkać się z sugestią, że standardy dotyczące substancji zapachowych odnoszą się wyłącznie do aromatów syntetycznych.

To nieprawda.

IFRA wyraźnie uwzględnia Natural Complex Substances, do których należą między innymi olejki eteryczne.

Jeżeli naturalny olejek zawiera substancję podlegającą ograniczeniom, należy uwzględnić jej obecność przy ustalaniu dopuszczalnego poziomu wykorzystania w danym produkcie.

Sama organizacja opisuje procedurę postępowania z naturalnymi substancjami złożonymi w swoich standardach IFRA.

Naturalny skład nie zwalnia więc producenta z oceny surowca.

Olejki eteryczne i zapachowe w świecach – które sprawdzają się lepiej?

Tutaj odpowiedź jest bardziej złożona.

Jeżeli kryterium brzmi:

„chcę naturalnego surowca roślinnego”

wybieramy olejki eteryczne.

Jeśli natomiast jedynym celem byłoby uzyskanie możliwie łatwej do powtarzania, bardzo intensywnej kompozycji zapachowej, olejki zapachowe mogą mieć techniczną przewagę.

Dlaczego olejki eteryczne są trudniejsze w pracy ze świecą?

Olejki eteryczne składają się w dużej części z substancji lotnych.

Poszczególne składniki różnią się:

• lotnością,
• temperaturą wrzenia,
• stabilnością,
• zachowaniem w mieszaninie z woskiem,
• intensywnością odczuwanego aromatu.

Oznacza to, że olejek pachnący bardzo mocno bezpośrednio z butelki nie musi zapewnić równie intensywnego aromatu w gotowej świecy.

Podczas projektowania świecy trzeba oceniać gotowy układ:

wosk + kompozycja olejków + knot + średnica naczynia + sposób spalania.

Nie wystarczy dobrać olejków wyłącznie na podstawie tego, jak pachną przed dodaniem do wosku.

Olejek zapachowy może być projektowany specjalnie do świec

Producent kompozycji syntetycznej ma znacznie większą możliwość regulowania jej parametrów.

Może dobierać składniki tak, aby:

• zapach był bardziej powtarzalny,
• określone nuty dominowały,
• kompozycja była intensywna,
• aromat odpowiadał konkretnemu wzorcowi,
• koszt surowca był bardziej przewidywalny.

Dlatego stwierdzenie, że olejek eteryczny jest zawsze technicznie lepszym aromatem do świecy, byłoby nieprawdziwe.

Dla BARPAGO jest lepszym wyborem z innego powodu: chcemy budować nasze kompozycje z naturalnych olejków eterycznych i akceptujemy wynikające z tego ograniczenia technologiczne.

Czy olejki eteryczne mają właściwości aromaterapeutyczne?

To właśnie olejki eteryczne są wykorzystywane w aromaterapii.

Nie oznacza to jednak, że każdy aromat powinien być przedstawiany jako środek leczniczy.

National Center for Complementary and Integrative Health definiuje aromaterapię jako stosowanie olejków eterycznych pochodzących z roślin, najczęściej poprzez inhalację lub odpowiednio rozcieńczoną aplikację na skórę. Jednocześnie instytucja zaznacza, że dla części deklarowanych zastosowań ilość dobrej jakości badań pozostaje ograniczona. Informacje NCCIH o aromaterapii.

Dlatego lepiej oddzielić trzy rzeczy:

• zapach konkretnego olejku,
• jego tradycyjne lub aromaterapeutyczne zastosowanie,
• udowodnione działanie medyczne.

Nie są to synonimy.

Świeca zapachowa również nie powinna być traktowana jak produkt leczniczy tylko dlatego, że zawiera olejki eteryczne.

Czy olejki zapachowe są szkodliwe?

Nie można uczciwie odpowiedzieć: „tak”.

Sama syntetyczność składnika nie przesądza o jego szkodliwości.

Substancja może powstać w laboratorium i mieć dobrze poznany profil bezpieczeństwa. Naturalny olejek może natomiast zawierać składniki wymagające ograniczenia.

Dlatego ocena powinna dotyczyć konkretnego surowca i sposobu jego wykorzystania.

Problem z częścią marketingu produktów zapachowych polega na czymś innym: konsument często nie wie, czy określenie „olejek” oznacza rzeczywisty olejek eteryczny, czy gotową kompozycję stworzoną wyłącznie po to, aby pachnieć.

Właśnie dlatego warto umieć je rozróżniać.

Jak rozpoznać prawdziwy olejek eteryczny?

Sama nazwa handlowa nie wystarcza.

Jeżeli kupujesz olejek eteryczny jako surowiec, sprawdź kilka informacji.

1. Nazwa botaniczna

Dobry opis powinien pozwolić ustalić, z jakiego gatunku rośliny powstał produkt.

Nazwy botaniczne pomagają uniknąć niejednoznaczności.

2. Część wykorzystanej rośliny

Olejek może pochodzić między innymi z liści, kwiatów, drewna albo skórki owocu.

Ma to znaczenie dla jego składu.

3. Metoda otrzymywania

Warto wiedzieć, czy surowiec otrzymano przez:

• destylację,
• tłoczenie,
• inną określoną metodę.

Nie każda naturalna substancja zapachowa jest technicznie olejkiem eterycznym.

To ważne rozróżnienie.

4. Dokumentacja surowca

Przy profesjonalnym zastosowaniu liczy się nie tylko etykieta.

Znaczenie mają dokumenty dostawcy, w szczególności informacje pozwalające ocenić skład i bezpieczeństwo materiału w planowanym zastosowaniu.

5. Realistyczna nazwa

„Lawenda”, „bergamotka” czy „mięta pieprzowa” mogą odnosić się do rzeczywistych surowców roślinnych.

„Świeże pranie”, „morska bryza” albo „ciasteczko z karmelem” nie są roślinami, z których można wydestylować taki olejek eteryczny.

Taki zapach może być piękną kompozycją, ale nie należy mylić jej z pojedynczym naturalnym olejkiem eterycznym.

Czy olejki eteryczne można stosować bezpośrednio na skórę?

Nie należy przyjmować takiej zasady.

Olejki eteryczne są surowcami skoncentrowanymi. Sposób ich wykorzystania zależy od konkretnego olejku i zastosowania.

Niektóre składniki mogą:

• działać drażniąco,
• powodować uczulenia,
• wymagać ograniczenia stężenia,
• mieć inne przeciwwskazania.

Dlatego naturalnego olejku nie należy automatycznie nakładać bezpośrednio na skórę tylko dlatego, że jest pochodzenia roślinnego.

Jeżeli interesuje Cię szersze wykorzystanie tych surowców, przeczytaj również poradnik jak stosować olejki naturalne w codziennym życiu.

Olejki eteryczne czy zapachowe – co wybrać?

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na:

• naturalnym pochodzeniu surowca,
• zapachu wynikającym z rzeczywistej rośliny,
• pracy z naturalnie złożonym materiałem aromatycznym,
• możliwości wykorzystania olejku w prawidłowo prowadzonej aromaterapii,

wybralibyśmy olejek eteryczny.

Jeżeli natomiast najważniejsze są:

• bardzo wysoka powtarzalność,
• ogromna liczba możliwych zapachów,
• odtworzenie aromatów niewystępujących w naturze,
• łatwiejsze uzyskanie określonego profilu zapachu,
• przewidywalny koszt,

dobrze zaprojektowana kompozycja zapachowa może być praktyczniejszym rozwiązaniem.

Właśnie tutaj nasze stanowisko różni się od prostego „wszystko zależy”.

W produktach BARPAGO wybieramy olejki eteryczne.

Są bardziej wymagającym materiałem, a naturalne pochodzenie samo w sobie nie daje im automatycznie przewagi pod względem bezpieczeństwa czy parametrów technicznych.

Mimo to wolimy budować zapach na rzeczywistych surowcach roślinnych niż zastępować je gotową syntetyczną kompozycją.

To część sposobu, w jaki chcemy tworzyć nasze naturalne świece sojowe i dyfuzory zapachowe.

Najczęstsze pytania o olejki eteryczne i zapachowe

Czy olejek zapachowy może zawierać naturalne składniki?

Tak. Kompozycja zapachowa nie musi być w 100% syntetyczna. Może łączyć składniki syntetyczne, naturalne substancje zapachowe oraz olejki eteryczne.

Czy naturalny olejek eteryczny jest zawsze bezpieczniejszy?

Nie. Bezpieczeństwo zależy od konkretnej substancji, jej stężenia i sposobu wykorzystania. Naturalne olejki również mogą zawierać składniki drażniące lub uczulające.

Czy olejki eteryczne można stosować w świecach?

Tak, ale wymagają odpowiedniego zaprojektowania receptury i przetestowania gotowej świecy. Poszczególne olejki różnią się lotnością, składem i zachowaniem w wosku.

Dlaczego świeca na olejkach eterycznych może pachnieć inaczej niż świeca z olejkiem zapachowym?

Syntetyczną kompozycję można projektować specjalnie pod kątem intensywności i stabilności w określonym zastosowaniu. Naturalny olejek ma skład narzucony przez roślinę, dlatego jego zachowanie w świecy może być mniej przewidywalne.

Czy olejek zapachowy nadaje się do aromaterapii?

Klasyczna aromaterapia wykorzystuje naturalne olejki eteryczne. Olejek zapachowy przeznaczony wyłącznie do nadawania aromatu nie powinien być traktowany jako ich zamiennik.