Jak stosować olejki naturalne w codziennym życiu?

Naturalne olejki eteryczne można wykorzystywać do aromatyzowania wnętrz, masażu, kąpieli, pielęgnacji czy jako dodatek zapachowy podczas sprzątania. Kluczowe jest jednak dobranie sposobu użycia do konkretnego olejku.

Olejek eteryczny jest skoncentrowaną mieszaniną lotnych związków pochodzących z rośliny. Nie jest zwykłym olejem roślinnym i nie można automatycznie dodawać go bezpośrednio do skóry, wody czy gotowego kosmetyku.

Naturalne pochodzenie również nie oznacza, że dany surowiec jest obojętny dla organizmu. Poszczególne olejki różnią się składem, możliwym stężeniem, drogą stosowania i ograniczeniami.

Najprostsza zasada brzmi więc: najpierw wybierz sposób użycia, później konkretny olejek i dopiero na końcu jego ilość.

Olejek eteryczny, olej bazowy i olejek zapachowy – to nie to samo

Określenie „naturalny olejek” jest potoczne i może oznaczać kilka różnych produktów. Przed użyciem trzeba wiedzieć, co rzeczywiście znajduje się w butelce.

Produkt	Czym jest?	Typowe zastosowanie
Olejek eteryczny	Skoncentrowana mieszanina lotnych związków pozyskanych z rośliny	Aromaterapia, zapach, kosmetyki i produkty zapachowe po odpowiednim sformułowaniu
Olej bazowy	Tłusty olej roślinny, np. ze słodkich migdałów	Pielęgnacja skóry i rozcieńczanie olejków eterycznych
Olejek zapachowy	Kompozycja stworzona przede wszystkim dla uzyskania określonego zapachu	Świece, kosmetyki, produkty do wnętrz i inne produkty zapachowe

Olejek eteryczny nie jest więc bardziej skoncentrowaną wersją oleju bazowego.

Nie należy również utożsamiać go z olejkiem zapachowym. Te różnice szerzej omawiamy w poradniku BARPAGO o olejkach eterycznych i zapachowych.

Jak używać olejków eterycznych na co dzień?

Nie istnieje jeden prawidłowy sposób stosowania olejków eterycznych. Inaczej wykorzystuje się je do aromatyzowania pomieszczenia, inaczej podczas masażu, a jeszcze inaczej w kąpieli.

National Center for Complementary and Integrative Health opisuje aromaterapię przede wszystkim jako stosowanie olejków poprzez inhalację albo w rozcieńczonej formie na skórę.

W praktyce domowej możliwości jest więcej.

Cel	Najpraktyczniejsza metoda	Najważniejsza zasada
Zapach w pomieszczeniu	Dyfuzor lub urządzenie przeznaczone do olejków	Stosuj ilość zalecaną dla urządzenia i konkretnego olejku
Krótkie korzystanie z aromatu	Kamień zapachowy, pasek zapachowy lub podobny nośnik	Nie trzeba intensywnie nasycać powietrza
Masaż i pielęgnacja ciała	Olejek eteryczny rozcieńczony w odpowiedniej bazie	Nie zwiększaj stężenia tylko dlatego, że zapach wydaje się słaby
Kąpiel	Gotowa baza kąpielowa lub właściwy środek umożliwiający rozproszenie olejku	Nie wkraplaj czystego olejku bezpośrednio do wody
Sprzątanie	Dodatek zapachowy do prawidłowo przygotowanego środka czyszczącego	Olejek nie zmienia automatycznie preparatu w środek dezynfekujący
Stały zapach we wnętrzu	Gotowy dyfuzor z patyczkami	Czysty olejek eteryczny nie jest gotowym wkładem do dyfuzora patyczkowego

1. Olejki eteryczne w dyfuzorze

Dyfuzja jest jednym z najprostszych sposobów wykorzystania olejków w domu.

Dyfuzor ultradźwiękowy wykorzystuje wodę i drgania do rozprowadzenia drobnej mgiełki. Nebulizator działa inaczej i może rozpraszać olejek bez dodatku wody. Istnieją również urządzenia wyparne i cieplne.

Nie ma jednak jednej uniwersalnej liczby kropli odpowiedniej dla wszystkich dyfuzorów.

Pojemność zbiornika, sposób pracy urządzenia, wielkość pomieszczenia i intensywność konkretnego olejku mogą się znacznie różnić. Dlatego lepszym punktem odniesienia jest instrukcja producenta urządzenia oraz zalecenia dotyczące używanego surowca.

Większa ilość olejku nie musi dawać lepszego rezultatu. Intensywny zapach szybko prowadzi również do adaptacji węchowej, przez co po pewnym czasie możesz odbierać go znacznie słabiej.

W domu dobrze sprawdza się również dyfuzja z przerwami i regularne wietrzenie pomieszczenia.

Jeżeli interesuje Cię sama metoda, więcej rodzajów urządzeń opisujemy w naszym poradniku dotyczącym dyfuzorów zapachowych.

Dyfuzor z patyczkami działa inaczej

Dyfuzora elektrycznego do olejków eterycznych nie należy mylić z dyfuzorem patyczkowym.

Czysty olejek eteryczny nie jest automatycznie gotowym wkładem do flakonu z patyczkami. Sposób odparowywania zależy od całej receptury, właściwości nośnika i wykorzystanych surowców.

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na stałym zapachu we wnętrzu, gotowy produkt jest znacznie wygodniejszym rozwiązaniem niż samodzielne komponowanie bazy.

W naturalnych dyfuzorach zapachowych BARPAGO wykorzystujemy naturalne olejki eteryczne i tworzymy z nich gotowe kompozycje przeznaczone do stopniowego uwalniania zapachu przez patyczki.

2. Olejki eteryczne do masażu i pielęgnacji ciała

W przypadku kontaktu ze skórą stężenie ma znacznie większe znaczenie niż podczas samego aromatyzowania pomieszczenia.

Najbezpieczniejszym podejściem jest stosowanie olejku eterycznego w odpowiedniej bazie.

Może nią być między innymi olej roślinny przeznaczony do pielęgnacji skóry albo prawidłowo opracowany produkt kosmetyczny.

Tisserand Institute w swoich wytycznych dotyczących rozcieńczania podaje dla olejów i balsamów do ciała typowy zakres około 1-3%. Dla kosmetyków do twarzy stosowane zakresy są niższe i wynoszą około 0,5-1,2%.

Nie oznacza to, że każdy olejek można bezpiecznie wykorzystać w górnej granicy tych zakresów.

Niektóre surowce mają znacznie niższe dopuszczalne poziomy. Znaczenie ma również miejsce aplikacji, czas kontaktu, wiek użytkownika i skład konkretnego olejku.

Dlatego procentowe rozcieńczenie jest dopiero pierwszym etapem oceny.

Czy można nanosić czysty olejek bezpośrednio na skórę?

W codziennym użyciu nie warto przyjmować takiego sposobu jako zasady.

Skoncentrowane olejki mogą powodować podrażnienie lub reakcję alergiczną, a zwiększenie stężenia nie oznacza automatycznie większej skuteczności.

Przed pierwszym użyciem nowej, prawidłowo rozcieńczonej mieszaniny można sprawdzić tolerancję na niewielkim fragmencie skóry.

Taki domowy test nie jest jednak diagnostycznym testem alergologicznym i nie gwarantuje, że reakcja nigdy się nie pojawi.

Nie stosuj olejków na uszkodzoną lub silnie podrażnioną skórę, jeżeli konkretny produkt nie został do tego przeznaczony.

3. Jak używać olejków eterycznych w kąpieli?

To obszar, w którym bardzo łatwo popełnić błąd.

Olejki eteryczne nie rozpuszczają się w wodzie.

Jeżeli kilka kropli czystego olejku wlejesz bezpośrednio do wanny, mogą pozostać na powierzchni w postaci skoncentrowanych kropelek i zetknąć się ze skórą praktycznie bez rozcieńczenia.

Tisserand Institute w wytycznych dotyczących kąpieli zwraca uwagę, że olejek powinien zostać wcześniej odpowiednio rozproszony lub wykorzystany w przeznaczonej do tego bazie.

Co istotne, popularne domowe dodatki nie zawsze rozwiązują problem.

Sól do kąpieli nie rozpuszcza olejku. Podobnie mleko nie jest pewnym sposobem na jego trwałe rozproszenie w całej objętości wody.

Olej roślinny może natomiast rozcieńczyć olejek eteryczny, ale sam również nie połączy się z wodą. Powstaje wówczas olejek kąpielowy unoszący się na jej powierzchni, a wanna może stać się śliska.

Dla osoby początkującej najprostszym rozwiązaniem jest gotowy produkt kąpielowy opracowany do użycia z olejkami albo odpowiednia baza zgodna z instrukcją producenta.

4. Olejki jako element zapachowego rytuału

Nie każdy sposób korzystania z olejku musi polegać na wypełnieniu całego pomieszczenia zapachem.

Przy krótkim kontakcie z aromatem można wykorzystać:

• ceramiczny kamień zapachowy,
• pasek zapachowy,
• przeznaczoną do aromaterapii zawieszkę,
• osobisty inhalator przeznaczony do olejków.

Daje to większą kontrolę nad intensywnością i ogranicza nasycanie zapachem całego mieszkania.

Bezpośrednie skrapianie pościeli, ubrań czy mebli czystym olejkiem nie jest natomiast najlepszym rozwiązaniem. Olejek może pozostawić plamę, odbarwić część materiałów albo później kontaktować się ze skórą w dużym stężeniu.

Do tkanin lepiej wykorzystywać produkt opracowany właśnie jako mgiełka lub spray.

5. Olejki eteryczne podczas sprzątania

Olejki eteryczne mogą nadać domowemu preparatowi świeży zapach. Część z nich zawiera również substancje wykazujące aktywność przeciwdrobnoustrojową w badaniach laboratoryjnych.

Nie oznacza to jednak, że kilka kropli olejku dodanych do wody daje skuteczny środek do dezynfekcji.

To ważna różnica.

Czyszczenie polega przede wszystkim na usuwaniu zabrudzeń. Dezynfekcja wymaga preparatu o potwierdzonej skuteczności wobec określonych mikroorganizmów, przy odpowiednim stężeniu i czasie działania.

Komisja Europejska wyjaśnia w zasadach dotyczących produktów biobójczych, że skuteczność produktu przeznaczonego do takich zastosowań musi zostać wykazana.

Dlatego olejek cytrynowy, z drzewa herbacianego czy tymiankowy może być interesującym składnikiem zapachowym preparatu do codziennego sprzątania, ale nie powinien być automatycznie traktowany jako zamiennik środka dezynfekującego.

Drugim problemem jest mieszanie olejku z wodą.

Olejek eteryczny nie tworzy z nią trwałego roztworu. W profesjonalnych formulacjach wykorzystuje się odpowiednie środki powierzchniowo czynne lub solubilizatory.

Temat ten wraz z praktycznymi recepturami szerzej wyjaśniamy w poradniku o naturalnych środkach do czyszczenia z olejkami eterycznymi.

6. Czy można dodawać olejki do gotowych kosmetyków?

Teoretycznie olejek eteryczny można wykorzystać jako składnik kosmetyku. Nie oznacza to jednak, że dobrym pomysłem jest wkraplanie go bezpośrednio do całego opakowania ulubionego kremu, szamponu czy balsamu.

Gotowa receptura została zaprojektowana z określonym:

• składem,
• pH,
• układem emulgującym,
• konserwacją,
• poziomem substancji zapachowych.

Dodawanie kolejnego surowca zmienia formulację.

Jeżeli chcesz korzystać z olejków w pielęgnacji, najprościej wybrać gotowy kosmetyk zawierający właściwie dozowany olejek albo przygotować prostą mieszaninę olejową według sprawdzonej receptury i limitów dla konkretnego surowca.

Jak dobrać olejek do pory dnia i charakteru wnętrza?

Przy codziennym stosowaniu nie zawsze potrzebujesz przypisywać olejkowi działania zdrowotnego.

Często ważniejszy jest jego profil zapachowy i to, jaką atmosferę chcesz uzyskać.

Charakter	Przykładowe olejki	Odbiór zapachu
Cytrusowy	pomarańcza, cytryna, bergamotka, grejpfrut	świeży, lekki, soczysty
Kwiatowy	lawenda, geranium, ylang-ylang	miękki, kwiatowy, często bardziej otulający
Drzewny	cedr, drzewo sandałowe	ciepły, suchy lub kremowy
Żywiczny	frankincense	balsamiczny, głęboki
Ziołowy	rozmaryn, tymianek	zielony, wyrazisty
Chłodny	mięta pieprzowa, eukaliptus	intensywny, świeży

Takie podejście pozwala wybierać olejki tak jak inne składniki kompozycji zapachowej – według charakteru, intensywności i tego, z czym dobrze się łączą.

W BARPAGO właśnie w ten sposób patrzymy na naturalne olejki podczas budowania zapachów. Jeden olejek nie jest całym zapachem. Jest elementem większej kompozycji.

Naturalny olejek nie zawsze oznacza bezpieczny olejek

To jedna z najważniejszych zasad w całym temacie.

Olejek eteryczny składa się z substancji chemicznych wytworzonych przez roślinę. Naturalne pochodzenie nie usuwa ich właściwości drażniących, alergizujących czy toksycznych przy niewłaściwym użyciu.

Poison Control opisuje przypadki zatruć wynikających z niewłaściwego stosowania olejków eterycznych i zwraca szczególną uwagę na połknięcie skoncentrowanego produktu oraz dostęp dzieci do butelek z olejkami.

Najważniejsze zasady bezpieczeństwa

1. Nie połykaj olejków eterycznych na własną rękę. Produkt spożywczy lub leczniczy zawierający odpowiednio przygotowany składnik to coś innego niż wypicie surowego olejku z butelki.
2. Przed zastosowaniem na skórę sprawdź właściwe stężenie. Ogólna tabela rozcieńczeń nie zastępuje limitu dla konkretnego olejku.
3. Nie wkraplaj czystych olejków bezpośrednio do kąpieli. Najpierw wymagają odpowiedniego rozcieńczenia lub rozproszenia.
4. Unikaj kontaktu z oczami i błonami śluzowymi.
5. Przechowuj butelki szczelnie zamknięte, poza zasięgiem dzieci. Olejki powinny być również chronione przed nadmiernym ciepłem i światłem.
6. Sprawdź przeciwwskazania konkretnego surowca. Szczególna ostrożność jest potrzebna między innymi u dzieci, podczas ciąży oraz przy określonych chorobach lub przyjmowaniu leków.
7. Nie zwiększaj dawki tylko dlatego, że po kilku minutach słabiej czujesz zapach. Zmysł węchu szybko adaptuje się do aromatu.

Olejki cytrusowe a słońce – ważny wyjątek

Niektóre olejki cytrusowe mogą powodować reakcję fototoksyczną po zastosowaniu na skórę i ekspozycji na promieniowanie UV.

Problem dotyczy między innymi określonych olejków otrzymywanych przez tłoczenie, takich jak część olejków z bergamotki, cytryny czy limonki.

Nie należy jednak upraszczać tej zasady do stwierdzenia, że każdy olejek cytrusowy jest fototoksyczny.

Znaczenie ma:

• gatunek rośliny,
• metoda otrzymania olejku,
• jego skład,
• stężenie w gotowym produkcie.

Wytyczne IFRA dotyczące substancji fototoksycznych uwzględniają te różnice i określają ograniczenia dla konkretnych materiałów oraz zastosowań.

Jeżeli zamierzasz używać olejku cytrusowego na skórze, sprawdź dokumentację dokładnie tego produktu.

Jak wybrać dobry olejek eteryczny?

Ładne opakowanie i napis „100% naturalny” to za mało.

Przy zakupie warto sprawdzić, czy producent podaje:

• polską oraz botaniczną nazwę rośliny,
• część rośliny wykorzystaną do produkcji,
• metodę otrzymania olejku,
• numer partii,
• informacje dotyczące stosowania i bezpieczeństwa,
• sposób przechowywania.

Przy bardziej świadomym wyborze dodatkową wartością jest dostępność dokumentacji konkretnej partii lub analizy składu.

Nie traktuj określeń marketingowych w rodzaju „najwyższej klasy” czy „therapeutic grade” jako wystarczającego dowodu jakości. Znacznie więcej mówi identyfikacja surowca, jego dokumentacja i transparentność producenta.

Od czego zacząć stosowanie olejków?

Nie potrzebujesz kilkunastu butelek ani skomplikowanej rutyny.

Na początku wystarczą trzy kroki:

1. Określ cel. Czy zależy Ci na zapachu wnętrza, kąpieli, masażu czy wykorzystaniu olejku w formulacji?
2. Wybierz właściwą metodę. Nie przenoś zasad z dyfuzora na skórę albo z masażu do kąpieli.
3. Sprawdź konkretny olejek. Zweryfikuj maksymalne stężenie, przeciwwskazania oraz sposób stosowania.

Dopiero później warto eksperymentować z bardziej rozbudowanymi mieszankami.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć samo wykorzystanie olejków poprzez zapach i inhalację, rozszerzeniem tego poradnika jest nasz materiał wyjaśniający czym jest aromaterapia i jak się ją stosuje.

Jak najlepiej wykorzystać naturalne olejki w codziennym życiu?

Najwięcej korzyści daje nie używanie olejków wszędzie, lecz używanie ich tam, gdzie rzeczywiście mają sens.

Do aromatyzowania przestrzeni dobrze nadaje się dyfuzja albo prawidłowo opracowany produkt zapachowy. Do masażu potrzebujesz odpowiedniego rozcieńczenia. Do kąpieli – prawidłowej dyspersji. Podczas sprzątania olejek może być wartościowym składnikiem zapachowym, ale nie zastępuje automatycznie środka dezynfekującego.

Takie podejście pozwala korzystać z naturalnych olejków świadomie, a jednocześnie zachować to, co jest w nich najciekawsze – ogromną różnorodność prawdziwych aromatów pochodzących z roślin.